Bệnh lây qua đường tình dục (STI) rất phổ biến trên thế giới; WHO ước tính hàng triệu ca nhiễm mới mỗi ngày. Điều quan trọng là nhiều bệnh không có triệu chứng, vì vậy phòng ngừa và xét nghiệm đóng vai trò chính.
Các nhóm STI thường gặp
Do vi khuẩn (chữa khỏi được bằng kháng sinh):
- Chlamydia, lậu: thường không triệu chứng, có thể gây tiểu buốt, tiết dịch; nếu không điều trị gây viêm vùng chậu và vô sinh; xem lậu và chlamydia.
- Giang mai: gây loét không đau, phát ban, nếu không điều trị gây biến chứng nặng; xem giang mai.
Do virus (kiểm soát được, nhiều bệnh không chữa khỏi hẳn):
- HIV: điều trị hiệu quả bằng thuốc kháng virus; xem HIV và PrEP.
- Herpes sinh dục: tái phát; thuốc giúp giảm; xem mụn rộp sinh dục.
- HPV: hầu hết tự khỏi; có vaccine; xem sùi mào gà (HPV).
- Viêm gan B: có vaccine; xem viêm gan B.
Do ký sinh trùng: trichomonas, có thể điều trị bằng thuốc.
Triệu chứng cần lưu ý
- Tiết dịch bất thường từ dương vật, âm đạo hoặc hậu môn.
- Tiểu buốt, tiểu rát.
- Loét, mụn nước, mụn cóc ở vùng sinh dục, hậu môn, miệng.
- Ngứa, rát vùng kín, đau khi quan hệ.
- Đau bụng dưới, đau tinh hoàn.
- Phát ban lòng bàn tay, bàn chân, sốt, sưng hạch.
Nhưng nhiều người không có triệu chứng nào, nên không thể dựa vào cảm giác để biết mình khỏe mạnh.
Cách lây
Qua quan hệ âm đạo, hậu môn, miệng; qua máu (dùng chung kim tiêm); từ mẹ sang con. Một số bệnh lây qua tiếp xúc da kể cả khi dùng bao cao su ở vùng da không được che chắn.
Phòng ngừa
- Dùng bao cao su đúng cách ở mọi lần quan hệ; xem bao cao su có thật sự an toàn 100%.
- Tiêm vaccine HPV, viêm gan B.
- Xét nghiệm định kỳ khi có bạn tình mới hoặc nhiều bạn tình; xem xét nghiệm STI.
- Hạn chế số bạn tình, nói chuyện với bạn tình về sức khỏe.
- PrEP cho người nguy cơ HIV cao theo tư vấn.
Bạn có thể xem bao cao su và gel trong nhóm tình dục an toàn và bôi trơn. Checklist cho bạn tình mới ở an toàn với bạn tình mới.
Khi nào nên đi khám
Bất cứ khi nào có triệu chứng bất thường, nghi ngờ phơi nhiễm hoặc bạn tình báo mắc STI. Đến cơ sở y tế uy tín để được xét nghiệm, điều trị và tư vấn riêng tư. Không tự dùng kháng sinh vì dễ khiến bệnh không khỏi và gây kháng thuốc.
Câu hỏi thường gặp
STI có tự khỏi không? Một số nhiễm virus có thể tự đào thải (như phần lớn HPV), nhưng nhiều bệnh cần điều trị; đừng chờ tự khỏi.
Có nên xét nghiệm khi không có triệu chứng? Có, nếu có nguy cơ, vì nhiều STI không triệu chứng.
Tóm lại
STI phổ biến và thường không có triệu chứng. Bao cao su, tiêm chủng, xét nghiệm định kỳ và trao đổi cởi mở là cách bảo vệ tốt nhất.
