Giang mai là bệnh lây qua đường tình dục do vi khuẩn *Treponema pallidum*, chữa khỏi được bằng kháng sinh nếu phát hiện sớm. Nếu bỏ qua, bệnh có thể tiến triển âm thầm và gây tổn thương tim, thần kinh nhiều năm sau.
Các giai đoạn
Giang mai giai đoạn 1 (nguyên phát): thường sau khoảng 3 tuần (từ 10 đến 90 ngày) xuất hiện vết loét không đau (săng) ở nơi vi khuẩn vào cơ thể như dương vật, âm đạo, hậu môn hay miệng. Vết loét tự lành sau vài tuần dù chưa khỏi bệnh.
Giai đoạn 2 (thứ phát): vài tuần đến vài tháng sau, có thể xuất hiện phát ban, thường ở lòng bàn tay, bàn chân, kèm sốt, đau họng, sưng hạch, rụng tóc từng mảng, mảng trắng ở miệng hay sinh dục. Ban cũng tự biến mất.
Giai đoạn tiềm ẩn: không có triệu chứng nhưng vi khuẩn vẫn còn trong cơ thể; có thể kéo dài nhiều năm.
Giai đoạn 3 (muộn): có thể xuất hiện sau nhiều năm, tổn thương tim, mạch máu, não, thần kinh, mắt, xương. Nhiễm vào hệ thần kinh hoặc mắt có thể xảy ra ở mọi giai đoạn.
Cách lây
Qua tiếp xúc trực tiếp với vết loét hoặc ban khi quan hệ âm đạo, hậu môn, miệng; từ mẹ sang con khi mang thai (giang mai bẩm sinh có thể rất nguy hiểm cho thai nhi). Bao cao su giúp giảm nhưng không loại bỏ nguy cơ nếu vết loét ở vùng không được che.
Xét nghiệm
Thường làm xét nghiệm máu theo hai bước: xét nghiệm không đặc hiệu (như RPR/VDRL) và xét nghiệm đặc hiệu (như TPHA, FTA-ABS). Bác sĩ sẽ giải thích kết quả; một số xét nghiệm có thể dương tính kéo dài dù đã điều trị. Nếu mới phơi nhiễm, có thể cần xét nghiệm lại sau một thời gian; xem thời gian cửa sổ xét nghiệm.
Điều trị
Giang mai giai đoạn sớm thường được điều trị bằng penicillin tiêm theo phác đồ bác sĩ chỉ định. Bạn tình cần được thông báo và xét nghiệm. Sau điều trị phải theo dõi bằng xét nghiệm máu. Không tự dùng kháng sinh vì dễ điều trị không đủ và che mờ triệu chứng.
Phòng ngừa
- Dùng bao cao su đúng cách, xem bao cao su có thật sự an toàn 100%.
- Xét nghiệm định kỳ nếu có nhiều bạn tình hoặc bạn tình mới; xem xét nghiệm STI.
- Phụ nữ mang thai nên xét nghiệm giang mai.
- Tránh quan hệ khi bạn hoặc bạn tình có vết loét hay phát ban chưa rõ nguyên nhân.
Để giảm nguy cơ, bạn có thể tham khảo bao cao su trong nhóm tình dục an toàn và bôi trơn.
Khi nào nên đi khám
Hãy đi khám nếu bạn có loét không đau ở vùng kín, miệng, hậu môn, phát ban lạ ở lòng bàn tay hoặc bàn chân, hoặc bạn tình báo bị giang mai. Đừng chờ vết loét tự lành. Tổng quan thêm ở các bệnh lây qua đường tình dục.
Câu hỏi thường gặp
Giang mai có mắc lại không? Có thể mắc lại nếu tái nhiễm; điều trị khỏi không tạo miễn dịch suốt đời.
Có dùng thuốc nam được không? Không; chỉ kháng sinh theo chỉ định bác sĩ mới có hiệu quả đã được chứng minh.
Tóm lại
Giang mai có nhiều giai đoạn, triệu chứng có thể tự biến mất dù bệnh vẫn còn. Xét nghiệm máu và penicillin điều trị sớm là chìa khóa; bao cao su và xét nghiệm định kỳ giúp phòng ngừa.
