HIV không còn là bản án tử: với điều trị kháng virus (ARV) đều đặn, người nhiễm HIV có thể sống lâu và khỏe, và khi lượng virus không phát hiện được thì không lây qua quan hệ tình dục (U=U). Phòng ngừa hiện nay gồm bao cao su, PrEP và PEP.
HIV lây qua đâu và không lây qua đâu
Lây qua: quan hệ âm đạo, hậu môn, miệng không bảo vệ (nguy cơ miệng thấp hơn); dùng chung kim tiêm; truyền máu không an toàn; từ mẹ sang con khi mang thai, sinh hoặc cho bú nếu không điều trị.
Không lây qua: ôm, bắt tay, dùng chung bát đũa, ho hắt hơi, muỗi đốt, nhà vệ sinh, bơi chung hồ.
Xét nghiệm
HIV chỉ biết được bằng xét nghiệm. Có nhiều loại với thời gian cửa sổ khác nhau (xem thời gian cửa sổ xét nghiệm). Xét nghiệm tại các cơ sở y tế và trung tâm phòng chống HIV thường được bảo mật, và nhiều nơi miễn phí hoặc chi phí thấp.
Điều trị ARV
Thuốc ARV giúp đưa lượng virus xuống mức rất thấp, bảo vệ hệ miễn dịch. Cần uống mỗi ngày, không bỏ liều và theo dõi định kỳ. Điều trị sớm cho kết quả tốt nhất.
U=U: không phát hiện = không lây
Theo WHO và CDC, người nhiễm HIV điều trị ARV và duy trì lượng virus không phát hiện (thường sau khoảng 6 tháng điều trị và được xác nhận bằng xét nghiệm) thì không lây HIV cho bạn tình qua quan hệ tình dục. Điều này giúp giảm kỳ thị.
PrEP: dự phòng trước phơi nhiễm
PrEP là thuốc dùng cho người HIV âm tính có nguy cơ cao, để giảm nguy cơ nhiễm HIV. Dùng đúng, PrEP làm giảm rất mạnh nguy cơ lây qua đường tình dục. Cần xét nghiệm HIV trước và định kỳ, kiểm tra chức năng thận theo chỉ định, và tư vấn của bác sĩ. PrEP không phòng các STI khác và không tránh thai, nên vẫn nên dùng bao cao su.
PEP: sau phơi nhiễm
Dùng càng sớm càng tốt, trong vòng 72 giờ; xem PEP sau phơi nhiễm HIV.
Bao cao su vẫn rất quan trọng
Bao cao su dùng đúng cách giúp giảm đáng kể nguy cơ HIV và các STI khác; xem bao cao su có thật sự an toàn 100%.
Sống chung với HIV
Người nhiễm HIV có thể kết hôn, có con khỏe mạnh khi được điều trị đúng và được tư vấn y tế, và làm việc bình thường. Tránh kỳ thị: hỏi thăm, hỗ trợ, tôn trọng quyền riêng tư của họ.
Về phòng ngừa hằng ngày, bạn có thể xem bao cao su và gel trong nhóm tình dục an toàn và bôi trơn.
Khi nào nên đi khám
- Sau mọi nguy cơ phơi nhiễm hoặc khi có bạn tình mới.
- Có triệu chứng giống cúm kéo dài, sốt, nổi hạch, phát ban sau nguy cơ.
- Khi mang thai: xét nghiệm HIV là một phần chăm sóc tiền sản.
Câu hỏi thường gặp
Nhiễm HIV có sinh con khỏe mạnh được không? Có, nếu điều trị ARV và theo dõi thai kỳ theo hướng dẫn của bác sĩ, nguy cơ lây sang con rất thấp.
PrEP có phải dùng suốt đời? Không nhất thiết; dùng khi còn nguy cơ và theo tư vấn bác sĩ.
Tóm lại
HIV có thể kiểm soát nhờ ARV; U=U giúp ngăn lây truyền; PrEP và PEP là công cụ dự phòng. Xét nghiệm sớm, dùng bao cao su và nói chuyện với bác sĩ là cách bảo vệ tốt nhất. Xem tổng quan các bệnh lây qua đường tình dục.
