Đánh giá hiếm muộn thường bắt đầu bằng tinh dịch đồ ở nam và các xét nghiệm hormone, siêu âm, kiểm tra ống dẫn trứng ở nữ. Mỗi xét nghiệm trả lời một câu hỏi riêng; bác sĩ sẽ chọn theo tình huống của từng cặp đôi.
Ở nam: tinh dịch đồ
Đây là xét nghiệm cơ bản và ít xâm lấn nhất. Tinh dịch được lấy sau 2 đến 7 ngày kiêng xuất tinh (theo hướng dẫn của cơ sở), đựng trong dụng cụ vô trùng, và phân tích về thể tích, nồng độ, khả năng di động và hình dạng tinh trùng. WHO có các giá trị tham chiếu, ví dụ nồng độ tinh trùng khoảng 16 triệu mỗi mililit trở lên theo ấn bản 2021, nhưng đây là ngưỡng tham khảo chứ không phải ranh giới tuyệt đối giữa có và không có khả năng. Kết quả bất thường thường cần lặp lại sau vài tuần vì tinh dịch thay đổi từng lần. Hiểu thêm ở tinh dịch, tinh trùng và vô sinh nam.
Ở nữ: đánh giá rụng trứng và nội tiết
Bác sĩ có thể hỏi về chu kỳ và chỉ định xét nghiệm hormone như FSH, LH, estradiol, AMH, prolactin, hormone tuyến giáp, tùy thời điểm trong chu kỳ. Xét nghiệm progesterone vào nửa sau chu kỳ giúp xác nhận có rụng trứng. AMH phản ánh dự trữ buồng trứng nhưng không tiên đoán chắc chắn khả năng có thai.
Siêu âm và kiểm tra tử cung, ống dẫn trứng
- Siêu âm (thường qua đường âm đạo) quan sát tử cung, buồng trứng, nang noãn, u xơ, polyp.
- Chụp tử cung vòi trứng (HSG) bơm thuốc cản quang để xem lòng tử cung và ống dẫn trứng có thông không. Có thể đau nhiều như chuột rút kinh.
- Siêu âm bơm nước hoặc nội soi được chỉ định khi cần xem rõ hơn.
Bệnh phụ khoa như lạc nội mạc hoặc buồng trứng đa nang có thể được phát hiện qua các bước này; xem buồng trứng đa nang và lạc nội mạc tử cung.
Các xét nghiệm khác
Có thể gồm xét nghiệm nhiễm khuẩn lây qua đường tình dục, kiểm tra bệnh tuyến giáp, đường huyết và một số xét nghiệm di truyền khi có chỉ định. Thứ tự và số lượng xét nghiệm phụ thuộc tuổi, thời gian hiếm muộn và tiền sử.
Chuẩn bị và điều nên hỏi
Mang theo ghi chép chu kỳ, kết quả xét nghiệm cũ, danh sách thuốc. Hỏi bác sĩ mục đích, rủi ro, chi phí và thời gian có kết quả của từng xét nghiệm. Đừng ngại hỏi lại nếu bạn không hiểu.
Khi nào nên đi khám
Chưa có thai sau 12 tháng (6 tháng nếu từ 35 tuổi), chu kỳ rất không đều, hoặc có bệnh nền sinh sản; xem hiếm muộn khi nào nên đi khám. Bài này không thay thế tư vấn bác sĩ.
Tóm lại
Tinh dịch đồ ở nam và đánh giá rụng trứng, tử cung, ống dẫn trứng ở nữ là các bước thường gặp, cần đọc kết quả cùng bác sĩ. Khi chưa muốn có thai, hãy xem nhóm bao cao su để chọn biện pháp phù hợp.
