Tinh dịch, tinh trùng và vô sinh nam: những điều nên biết

Khi cặp đôi mãi chưa có con, nguyên nhân có thể đến từ nam, nữ hoặc cả hai. Nam giới vẫn thường là “người thứ hai” được đi khám. Bài viết tóm tắt khái niệm, nguyên nhân và lời khuyên của Mayo Clinic, WHO và NHS.

Vô sinh là gì và khi nào cần đi khám?

WHO định nghĩa vô sinh là bệnh của hệ sinh sản nam hoặc nữ, được xác định khi không có thai sau 12 tháng trở lên quan hệ đều đặn không dùng biện pháp tránh thai. WHO ước tính khoảng 1 trong 6 người ở độ tuổi sinh sản trên thế giới gặp vô sinh trong đời.

Mayo Clinic cho biết gần 1 trong 7 cặp đôi gặp tình trạng này, và ở tới một nửa số cặp, vô sinh nam là ít nhất một phần nguyên nhân. NHS cũng nêu khoảng 1 trong 7 cặp có thể khó thụ thai.

Mayo Clinic khuyên nên gặp chuyên gia y tế nếu chưa gây có thai sau một năm quan hệ đều đặn không bảo vệ, hoặc sau sáu tháng nếu bạn đời trên 35 tuổi. NHS cũng gợi ý nên gặp bác sĩ nếu chưa có thai sau một năm cố gắng, và gặp sớm hơn nếu phụ nữ từ 36 tuổi trở lên hoặc đã biết có vấn đề về sinh sản.

Để có thai cần những gì từ phía nam?

Mayo Clinic mô tả: cần tạo ra tinh trùng khỏe (bắt đầu từ sự phát triển của cơ quan sinh dục lúc dậy thì, ít nhất một tinh hoàn hoạt động, đủ testosterone và các hormone khác); tinh trùng phải vào được tinh dịch và xuất ra qua dương vật; số lượng tinh trùng phải đủ; và tinh trùng phải di chuyển, hoạt động tốt.

Theo Mayo Clinic, số lượng tinh trùng thấp là dưới 15 triệu tinh trùng/ml tinh dịch hoặc dưới 39 triệu mỗi lần xuất tinh. WHO cũng nêu vô sinh nam thường do vấn đề phóng tinh, không có hoặc ít tinh trùng, hoặc hình dạng và khả năng di động của tinh trùng bất thường.

Nguyên nhân y khoa

Mayo Clinic liệt kê:

• Giãn tĩnh mạch thừng tinh: nguyên nhân phổ biến nhất của vô sinh nam có thể chữa được.
• Nhiễm trùng như viêm mào tinh, viêm tinh hoàn và một số bệnh lây qua đường tình dục (lậu, HIV…).
• Rối loạn xuất tinh như xuất tinh ngược dòng.
• Kháng thể tấn công tinh trùng; khối u; tinh hoàn không xuống bìu.
• Mất cân bằng hormone, tắc đường dẫn tinh, bất thường nhiễm sắc thể.
• Khó khăn khi quan hệ (khó cương, xuất tinh sớm, đau khi quan hệ).
• Một số thuốc (như liệu pháp thay thế testosterone, steroid đồng hóa dùng dài ngày, hóa trị) và một số phẫu thuật.

WHO cho biết bệnh lý do tắc nghẽn thường do chấn thương hoặc nhiễm trùng đường sinh dục.

Môi trường, nhiệt độ và lối sống

Mayo Clinic nêu các yếu tố làm giảm tinh trùng hoặc chức năng của tinh trùng: hóa chất công nghiệp, thuốc trừ sâu, dung môi, kim loại nặng, tia xạ và nhiệt độ cao ở tinh hoàn. Một số nghiên cứu cho rằng xông hơi, ngâm bồn nước nóng có thể làm giảm số lượng tinh trùng tạm thời; ngồi laptop lâu hoặc mặc đồ chật cũng có thể làm tăng nhiệt độ bìu, nhưng cần thêm nghiên cứu.

Về lối sống: steroid đồng hóa có thể làm tinh hoàn teo và giảm tinh trùng; cần sa, cocaine có thể làm giảm số lượng và chất lượng tinh trùng tạm thời; rượu có thể giảm testosterone, gây rối loạn cương và giảm số lượng tinh trùng; hút thuốc và khói thuốc thụ động có thể ảnh hưởng; béo phì có thể ảnh hưởng tinh trùng và hormone. NHS cũng nhắc tuổi, cân nặng, nhiễm trùng lây qua đường tình dục, hút thuốc, rượu và stress là các yếu tố có thể ảnh hưởng khả năng sinh sản.

Có thể làm gì?

Mayo Clinic cho biết vô sinh nam không phải lúc nào cũng phòng ngừa được, nhưng có thể tránh một số nguyên nhân đã biết: không hút thuốc, hạn chế hoặc không uống rượu, không dùng ma túy, giữ cân nặng hợp lý, tránh làm nóng tinh hoàn, giảm căng thẳng, tránh tiếp xúc thuốc trừ sâu, kim loại nặng và các độc chất khác.

Vô sinh cũng có thể gây căng thẳng, ảnh hưởng quan hệ vợ chồng. WHO cũng nhấn mạnh vô sinh có thể gây áp lực xã hội, đặc biệt lên phụ nữ, dù nguyên nhân có thể ở nam: việc cả hai cùng đi khám là cần thiết.

Bài viết chỉ mang tính thông tin giáo dục, không thay thế chẩn đoán, tư vấn hay điều trị của bác sĩ. Nếu bạn có triệu chứng bất thường, hãy đến cơ sở y tế để được khám.