PEP (dự phòng sau phơi nhiễm) là phác đồ thuốc kháng virus dùng sau khi có nguy cơ tiếp xúc với HIV, giúp giảm đáng kể nguy cơ nhiễm. Thuốc phải bắt đầu càng sớm càng tốt, trong vòng 72 giờ (3 ngày); mỗi giờ trôi qua đều làm giảm hiệu quả.
Ai nên cân nhắc PEP
- Quan hệ tình dục không dùng bao hoặc bao rách/tuột với người có HIV hoặc không rõ tình trạng và nguy cơ cao.
- Bị xâm hại tình dục.
- Dùng chung kim tiêm.
- Nhân viên y tế bị kim đâm hoặc dính máu.
Việc đánh giá nguy cơ do nhân viên y tế thực hiện; đừng tự quyết định bỏ qua. Nếu nghi ngờ, hãy đến ngay.
Làm gì ngay lập tức
- Đến cơ sở y tế có khả năng cấp PEP như bệnh viện, phòng khám HIV, khoa cấp cứu, trong vòng 72 giờ, tốt nhất sớm hơn nhiều. Nhiều nơi có số điện thoại tư vấn riêng tư.
- Nếu bị phơi nhiễm qua vết thương: rửa kỹ bằng nước và xà phòng; không bóp, hút, cắt rộng vết thương.
- Mang theo thông tin: thời điểm, hình thức phơi nhiễm, tình trạng bạn tình nếu biết.
- Sau xét nghiệm HIV ban đầu, bác sĩ sẽ kê thuốc nếu phù hợp.
Phác đồ và theo dõi
- Thường dùng phối hợp 2 đến 3 thuốc kháng virus trong 28 ngày; cần uống đều, đủ liều.
- Tác dụng phụ thường gặp: buồn nôn, mệt, đau đầu, tiêu chảy, thường nhẹ và giảm dần. Đừng tự ngừng thuốc, hãy báo bác sĩ.
- Xét nghiệm HIV nhiều lần theo lịch (ví dụ ngay từ đầu, sau 4–6 tuần, sau 3 tháng) theo hướng dẫn; xem thời gian cửa sổ xét nghiệm.
- Dùng bao cao su hoặc tránh quan hệ trong thời gian theo dõi để không lây nếu đã nhiễm.
PEP không phải thuốc “an toàn tuyệt đối”
PEP giảm nguy cơ rất nhiều nhưng không bảo đảm 100%, nhất là khi bắt đầu muộn hoặc dùng không đủ. Cũng không thay thế phòng ngừa thường xuyên như bao cao su và PrEP.
Những điều cần làm thêm
- Xét nghiệm các STI khác (giang mai, lậu, chlamydia, viêm gan B); xem xét nghiệm STI.
- Tránh thai khẩn cấp nếu cần; xem thuốc tránh thai khẩn cấp.
- Xem xét tiêm vaccine viêm gan B nếu chưa tiêm.
Sau PEP: phòng ngừa lâu dài
Nếu bạn thường xuyên có nguy cơ, hãy hỏi bác sĩ về PrEP; xem HIV và PrEP. Dùng bao cao su đúng cách ở mọi lần quan hệ; xem nhóm tình dục an toàn và bôi trơn và bao cao su tuột hoặc rách giữa chừng.
Khi nào nên đi khám
Ngay khi nghi ngờ phơi nhiễm; đừng chờ đến khi có triệu chứng. Triệu chứng giống cúm, sốt, phát ban sau phơi nhiễm cần được khám, kể cả đang dùng PEP.
Câu hỏi thường gặp
Nếu quá 72 giờ thì sao? Hiệu quả giảm; vẫn nên đến cơ sở y tế để được đánh giá và xét nghiệm.
PEP có miễn phí không? Tùy nơi; hãy hỏi trung tâm phòng chống HIV hoặc bệnh viện gần bạn.
Tóm lại
PEP phải bắt đầu càng sớm càng tốt và trong 72 giờ, dùng đủ 28 ngày và theo dõi xét nghiệm. Nếu có nguy cơ HIV, hãy đến cơ sở y tế ngay thay vì chờ đợi.
