Làm quen với bầu ngực của mình giúp bạn nhận ra sớm sự thay đổi bất thường, nhưng tự khám không thay thế khám lâm sàng và tầm soát bằng chẩn đoán hình ảnh. Phần lớn cục u ở vú là lành tính, nhưng mọi thay đổi mới đều đáng được bác sĩ kiểm tra.
Hiểu đúng vai trò của tự khám vú
Nhiều tổ chức y tế hiện nhấn mạnh “nhận biết bầu ngực của mình” (breast awareness) hơn là một quy trình tự khám cứng nhắc hằng tháng, vì bằng chứng cho thấy tự khám theo lịch cố định không giảm tử vong rõ rệt so với tầm soát bằng chụp nhũ ảnh. Tuy nhiên, biết bình thường của bạn trông và cảm giác ra sao giúp bạn phát hiện thay đổi kịp thời. Lịch tầm soát bằng chụp nhũ ảnh hay siêu âm tùy tuổi và nguy cơ; hãy hỏi bác sĩ.
Khi nào nên tự kiểm tra
Nếu còn kinh, nên chọn vài ngày sau khi hết kinh, khi ngực ít căng. Nếu đã mãn kinh, chọn một ngày cố định mỗi tháng cho dễ nhớ.
Cách thực hiện
- Nhìn trước gương: đứng thẳng, tay buông dọc thân, rồi giơ tay lên đầu; quan sát hình dạng, kích thước, da, núm vú hai bên. Hai bên hơi khác nhau là bình thường.
- Sờ khi đứng hoặc khi tắm: dùng 3 đầu ngón tay giữa, đặt phẳng, ấn nhẹ, vừa, rồi sâu hơn theo vòng tròn nhỏ.
- Sờ khi nằm: gối dưới vai, tay cùng bên đặt sau đầu; sờ từng vùng theo hình xoáy ốc hoặc dải dọc, bao gồm cả vùng nách và gần xương đòn.
- Nhẹ nhàng bóp núm vú để xem có tiết dịch bất thường không.
- Ghi chép: ghi lại những gì bạn thấy để so sánh lần sau.
Dấu hiệu cần đi khám
- Cục hoặc vùng dày cứng mới, không di động, không giảm sau kỳ kinh.
- Thay đổi hình dạng, kích thước một bên rõ rệt.
- Da lõm, nhăn như vỏ cam, đỏ, dày lên.
- Núm vú tụt vào mới xuất hiện, tiết dịch (đặc biệt dịch máu hoặc tự chảy một bên).
- Đau khu trú kéo dài không theo chu kỳ.
- Hạch hoặc cục ở nách.
Những dấu hiệu này không có nghĩa chắc chắn là ung thư, nhưng cần kiểm tra bằng siêu âm, chụp nhũ ảnh hoặc sinh thiết.
Thay đổi thường lành tính
Ngực căng, đau, nổi cục nhỏ theo chu kỳ kinh; nang vú; u xơ tuyến vú (cục tròn, di động, thường ở phụ nữ trẻ). Chỉ bác sĩ mới xác định được qua khám và hình ảnh. Đau ngực chu kỳ thường liên quan nội tiết, xem hội chứng tiền kinh nguyệt (PMS).
Yếu tố nguy cơ cần biết
Tuổi, tiền sử gia đình (mẹ, chị em gái), đột biến gen BRCA, tiền sử xạ trị vùng ngực, uống rượu, béo phì sau mãn kinh, ít vận động. Phụ nữ có nguy cơ cao nên hỏi bác sĩ về tầm soát sớm hơn. Duy trì cân nặng, vận động và hạn chế rượu có lợi cho sức khỏe chung. Khám phụ khoa và khám vú nên đi cùng nhau, xem khám phụ khoa định kỳ. Vệ sinh cơ thể hằng ngày với sản phẩm dịu nhẹ, bạn có thể xem nhóm sản phẩm chăm sóc, vệ sinh.
Khi nào nên đi khám
Hãy gặp bác sĩ sớm nếu bạn thấy bất kỳ thay đổi nêu trên, hoặc nếu đến độ tuổi/nguy cơ cần tầm soát. Nam giới cũng có thể bị ung thư vú, dù hiếm. Bài viết mang tính tham khảo, không thay thế tư vấn của bác sĩ.
Tóm lại
Hãy biết bầu ngực của mình, để ý thay đổi và đi khám sớm khi có bất thường. Tự khám bổ trợ chứ không thay thế tầm soát.
