“Tinh trùng yếu” chỉ kết quả tinh dịch đồ có số lượng, khả năng di động hoặc hình dạng dưới ngưỡng tham chiếu. Nguyên nhân rất đa dạng; một số yếu tố lối sống có thể điều chỉnh, nhưng cần khám để loại trừ nguyên nhân y khoa như giãn tĩnh mạch thừng tinh hoặc rối loạn nội tiết.
Tinh dịch đồ nói gì
Tinh dịch đồ đánh giá thể tích, nồng độ, tổng số, khả năng di động, hình dạng và độ sống của tinh trùng. Kết quả thấp hơn ngưỡng tham chiếu của WHO có thể gợi ý nguy cơ khó có thai, nhưng không đồng nghĩa không thể có con, vì kết quả dao động giữa các lần và nhiều cặp có chỉ số thấp vẫn có thai. Thường cần làm lại sau vài tuần. Đọc thêm ở tinh dịch, tinh trùng và vô sinh nam.
Nguyên nhân thường gặp
- Lối sống: hút thuốc, rượu nhiều, ma túy (kể cả cần sa), thừa cân hoặc béo phì, ít vận động.
- Nhiệt: tắm nước rất nóng thường xuyên, để laptop trên đùi lâu, mặc quần quá chật; bằng chứng không mạnh nhưng nên tránh quá mức.
- Bệnh lý: giãn tĩnh mạch thừng tinh (xem giãn tĩnh mạch thừng tinh), nhiễm trùng, tinh hoàn ẩn, quai bị biến chứng, rối loạn nội tiết, bệnh di truyền.
- Thuốc và hóa chất: steroid đồng hóa và một số thuốc, hóa trị, xạ trị; tiếp xúc độc chất nghề nghiệp.
- Điều trị bằng testosterone: có thể ức chế sản xuất tinh trùng, nên cần thận trọng nếu muốn có con; xem testosterone thấp ở nam giới.
Điều có thể làm được
Bỏ thuốc lá, hạn chế rượu, dừng ma túy, đưa cân nặng về mức hợp lý, tập thể dục vừa phải, ngủ đủ và giảm stress. Ăn nhiều rau quả, ngũ cốc nguyên hạt, cá. Tinh trùng cần khoảng ba tháng để hình thành, nên hãy duy trì thay đổi ít nhất thời gian này rồi đánh giá lại. Tránh các sản phẩm “tăng sinh lý” không rõ nguồn gốc; xem rủi ro thuốc cường dương trên mạng.
Còn thực phẩm chức năng thì sao?
Một số chất chống oxy hóa và vi chất được nghiên cứu, nhưng bằng chứng chưa nhất quán để khuyến cáo rộng rãi. Hãy hỏi bác sĩ trước khi dùng, và không dùng liều cao kéo dài tự ý.
Điều trị y khoa
Tùy nguyên nhân, bác sĩ có thể điều trị nhiễm trùng, phẫu thuật giãn tĩnh mạch thừng tinh trong một số trường hợp, điều chỉnh nội tiết, hoặc chuyển sang các kỹ thuật hỗ trợ sinh sản như IUI hoặc IVF kèm ICSI khi tinh trùng rất ít.
Khi nào nên đi khám
Chưa có thai sau 12 tháng, tinh dịch đồ bất thường, đau hoặc sưng tinh hoàn, khối bất thường ở bìu, hoặc có vấn đề cương và xuất tinh. Nam giới nên đi khám cùng lúc với vợ. Bài này không thay thế tư vấn bác sĩ.
Tóm lại
Tinh trùng yếu có nhiều nguyên nhân; thay đổi lối sống giúp ích nhưng cần khám để tìm nguyên nhân y khoa. Khi chưa dự định có con, bao cao su vẫn là lựa chọn; xem nhóm bao cao su.
