Pap tìm tế bào cổ tử cung đã bất thường, còn xét nghiệm HPV tìm virus HPV nguy cơ cao là nguyên nhân gây ung thư cổ tử cung; hai xét nghiệm bổ sung cho nhau. Cả hai đều lấy mẫu từ cổ tử cung, thường chỉ mất vài phút.
Pap (tế bào học cổ tử cung)
Bác sĩ dùng que hoặc chổi nhỏ lấy tế bào ở cổ tử cung, rồi quan sát dưới kính hiển vi để tìm thay đổi tiền ung thư hoặc ung thư. Kết quả có thể là bình thường, hoặc tế bào bất thường mức độ khác nhau.
Xét nghiệm HPV
Tìm DNA hoặc RNA của các týp HPV nguy cơ cao (nhất là 16, 18). Vì gần như mọi ung thư cổ tử cung đều do HPV kéo dài, xét nghiệm này phát hiện nguy cơ sớm, trước khi tế bào thay đổi. Mẫu có thể lấy cùng lúc khi khám, hoặc ở một số nơi, tự lấy mẫu âm đạo.
Khác nhau cơ bản
- Pap: nhìn thấy *tế bào bất thường* (hậu quả).
- HPV: tìm *virus* (nguyên nhân).
- Pap có thể bình thường trong khi HPV dương tính; HPV dương tính không có nghĩa là bạn bị ung thư, nhưng cần theo dõi.
- Xét nghiệm HPV nhạy hơn trong phát hiện tổn thương tiền ung thư, nên cho phép khoảng cách giữa các lần xét nghiệm dài hơn khi kết quả âm tính.
Tần suất theo khuyến cáo
- WHO: khuyến cáo xét nghiệm HPV DNA làm xét nghiệm tầm soát ưu tiên, bắt đầu từ 30 tuổi, lặp lại sau 5–10 năm nếu bình thường; phụ nữ nhiễm HIV bắt đầu từ 25 tuổi và khám thường xuyên hơn.
- ACOG/USPSTF (Mỹ): 21–29 tuổi: Pap mỗi 3 năm; 30–65 tuổi: Pap 3 năm, hoặc HPV 5 năm, hoặc kết hợp Pap + HPV mỗi 5 năm. Sau 65 tuổi có thể dừng nếu các lần trước bình thường theo hướng dẫn.
- Tại Việt Nam, lịch cụ thể theo hướng dẫn của bác sĩ và cơ sở y tế. Phụ nữ đã tiêm vaccine HPV vẫn cần tầm soát.
Chuẩn bị
Nên làm khi không có kinh, tránh quan hệ, thụt rửa, thuốc đặt âm đạo trong khoảng 24–48 giờ trước. Xem thêm khám phụ khoa định kỳ. Xét nghiệm có thể hơi khó chịu nhưng không nên đau nhiều; hãy nói nếu cảm thấy đau.
Kết quả nghĩa là gì
- Cả hai bình thường/âm tính: quay lại theo lịch tầm soát.
- HPV dương tính, Pap bình thường: thường theo dõi sau khoảng một năm hoặc xét nghiệm týp 16/18, theo hướng dẫn bác sĩ.
- Pap bất thường: có thể cần soi cổ tử cung (colposcopy) và sinh thiết nhỏ.
- Tổn thương tiền ung thư: có thể điều trị bằng thủ thuật nhỏ, hiệu quả cao khi phát hiện sớm.
Đừng hoảng sợ khi kết quả bất thường; đa số không phải ung thư. Xem ung thư cổ tử cung và HPV.
Phòng ngừa kèm theo
Tiêm vaccine HPV, xem tiêm ngừa HPV cho nữ, dùng bao cao su khi cần, bỏ thuốc lá. Bạn có thể xem nhóm sản phẩm chăm sóc, vệ sinh cho nhu cầu vệ sinh hằng ngày, nhưng sản phẩm không thay thế tầm soát.
Khi nào nên đi khám
Hãy gặp bác sĩ nếu ra máu âm đạo bất thường (sau quan hệ, giữa kỳ, sau mãn kinh), khí hư lạ kéo dài, đau vùng chậu, hoặc đến hạn tầm soát. Bài viết mang tính tham khảo, không thay thế tư vấn của bác sĩ.
Tóm lại
Pap tìm tế bào bất thường, HPV tìm virus nguy cơ cao; làm đúng lịch giúp phát hiện sớm và phòng ung thư cổ tử cung hiệu quả.
