PSA là xét nghiệm máu hay được nhắc khi nói đến tuyến tiền liệt. Nhưng PSA cao không đồng nghĩa với ung thư, và PSA bình thường cũng không loại trừ hoàn toàn. Bài viết tóm tắt theo hướng dẫn của NHS.
PSA là gì?
NHS mô tả xét nghiệm PSA là xét nghiệm máu đo kháng nguyên đặc hiệu tuyến tiền liệt, giúp phát hiện các vấn đề của tuyến như ung thư hoặc phì đại. Tuyến tiền liệt là tuyến cỡ quả óc chó nằm dưới bàng quang, tạo chất dịch hòa với tinh trùng thành tinh dịch. PSA cao có thể là dấu hiệu bệnh lý tuyến tiền liệt.
Khi nào được đề nghị?
Theo NHS, xét nghiệm có thể được đề nghị nếu bạn có triệu chứng gợi ý ung thư tuyến tiền liệt như đi tiểu nhiều hơn, tiểu gấp, dậy tiểu đêm, tiểu ra máu hay khó cương hoặc giữ cương. Người đang điều trị bệnh tuyến tiền liệt có thể được xét nghiệm định kỳ để theo dõi hiệu quả.
Ở Anh, NHS không cung cấp thường quy xét nghiệm PSA cho người không có triệu chứng, trừ người có gene BRCA2. Nam giới vẫn có thể hỏi bác sĩ, và bác sĩ sẽ trao đổi lợi ích, rủi ro trước khi quyết định.
Lợi ích và rủi ro
NHS nói nếu triệu chứng do ung thư, phát hiện sớm có thể dễ điều trị hơn. Nhưng kết quả PSA có thể không chính xác, và bạn có thể được chỉ định thêm xét nghiệm hay điều trị không cần thiết. Vì vậy cần cân nhắc cùng bác sĩ.
Chuẩn bị trước khi làm
NHS khuyên trong 48 giờ trước xét nghiệm không: quan hệ qua hậu môn, xuất tinh, làm việc gắng sức gây hụt hơi như tập thể dục, đạp xe. Những việc này có thể làm tăng PSA và làm kết quả kém chính xác. Bạn vẫn ăn uống bình thường.
Nếu có nhiễm khuẩn tiết niệu, cần chờ 4 đến 6 tuần sau khi hết nhiễm khuẩn mới làm PSA vì nhiễm khuẩn có thể ảnh hưởng kết quả.
Quy trình và kết quả
Xét nghiệm là lấy máu, thường làm tại bệnh viện hoặc phòng khám; có thể kèm xét nghiệm nước tiểu và thăm khám tuyến tiền liệt qua trực tràng. NHS cho biết kết quả thường có sau 1 đến 2 tuần.
Nếu PSA cao, bạn có thể được xét nghiệm lại; nếu vẫn cao, bác sĩ có thể bàn việc chuyển chuyên khoa để làm thêm như sinh thiết và MRI. NHS nhấn mạnh PSA cao không có nghĩa là bạn bị ung thư; nó có thể do các nguyên nhân khác như phì đại lành tính tuyến tiền liệt. Nếu sợ kim tiêm, hãy báo nhân viên y tế để họ hỗ trợ.
Khi nào nên đi khám
- Có triệu chứng tiểu khó, tiểu đêm, tiểu ra máu hoặc khó cương kéo dài.
- Gia đình có người bị ung thư tuyến tiền liệt hoặc mang gene BRCA2.
- Bạn muốn biết có nên làm PSA khi chưa có triệu chứng: hãy hỏi bác sĩ về lợi ích và rủi ro.
Bài viết chỉ mang tính thông tin giáo dục, không thay thế chẩn đoán, tư vấn hay điều trị của bác sĩ. Nếu bạn có triệu chứng bất thường, hãy đến cơ sở y tế để được khám.
