Mãn kinh sớm là khi buồng trứng ngừng hoạt động trước 45 tuổi, và suy buồng trứng sớm (POI) là trước 40 tuổi; cả hai cần được bác sĩ đánh giá và theo dõi. Chẩn đoán đúng giúp bảo vệ xương, tim và sức khỏe tinh thần.
Định nghĩa
- Mãn kinh bình thường: thường khoảng 45–55 tuổi, xác định sau 12 tháng liên tiếp không có kinh, xem tiền mãn kinh và mãn kinh.
- Mãn kinh sớm: trước 45 tuổi.
- Suy buồng trứng sớm (POI): buồng trứng ngừng hoạt động bình thường trước 40 tuổi. Không phải lúc nào cũng mất hẳn chức năng; một số ít vẫn có thể rụng trứng thỉnh thoảng.
Dấu hiệu nên nghi ngờ
- Kinh thưa, không đều rồi mất, nhất là mất kinh từ 3 tháng trở lên khi không mang thai.
- Bốc hỏa, ra mồ hôi đêm.
- Khô âm đạo, đau khi quan hệ, giảm ham muốn, xem khô âm đạo.
- Mất ngủ, cáu gắt, lo âu, buồn chán, khó tập trung.
- Khó có thai.
Cần phân biệt với mang thai, rối loạn tuyến giáp, tăng prolactin, buồng trứng đa nang, stress, giảm cân, tập quá nhiều, xem trễ kinh, chậm kinh.
Nguyên nhân
Thường không rõ nguyên nhân. Có thể do di truyền (như bất thường nhiễm sắc thể, hội chứng X dễ gãy), bệnh tự miễn, điều trị ung thư (hóa trị, xạ trị), phẫu thuật cắt buồng trứng, nhiễm trùng hiếm gặp, tiền sử gia đình mãn kinh sớm. Hút thuốc làm mãn kinh đến sớm hơn.
Xét nghiệm
Bác sĩ hỏi bệnh, khám và có thể chỉ định: thử thai, FSH (thường lặp lại cách nhau ít nhất một tháng), estradiol, TSH, prolactin, AMH, có thể làm nhiễm sắc thể, kháng thể tự miễn, siêu âm. FSH cao liên tục và estradiol thấp ở người dưới 40 tuổi gợi ý POI. Không nên tự chẩn đoán qua một lần xét nghiệm.
Ảnh hưởng đến sức khỏe
Thiếu estrogen sớm làm tăng nguy cơ loãng xương, bệnh tim mạch, rối loạn tâm trạng, khô âm đạo, và ảnh hưởng khả năng sinh sản. Vì vậy cần theo dõi chủ động, không chỉ chờ “qua đi”.
Hướng xử trí
- Liệu pháp hormone (HRT): thường được khuyên cho phụ nữ mãn kinh sớm hoặc POI cho đến khoảng tuổi mãn kinh tự nhiên (khoảng 50–51 tuổi), nếu không có chống chỉ định; bác sĩ sẽ cân nhắc lợi ích – rủi ro.
- Canxi, vitamin D, vận động chịu lực, kiểm tra mật độ xương.
- Bỏ thuốc lá, hạn chế rượu, ăn uống lành mạnh.
- Hỗ trợ tâm lý vì tin này có thể rất nặng nề.
- Tư vấn sinh sản: nếu muốn có con, hỏi bác sĩ về các lựa chọn như hiến trứng.
- Khô âm đạo: gel bôi trơn gốc nước khi quan hệ và kem dưỡng ẩm, xem sức khỏe tình dục tuổi mãn kinh; bạn có thể xem gel bôi trơn và sản phẩm tình dục an toàn.
Lưu ý tránh thai
Với POI, khả năng rụng trứng ngẫu nhiên vẫn còn, nên nếu không muốn có thai, hãy hỏi bác sĩ về tránh thai.
Khi nào nên đi khám
Hãy gặp bác sĩ phụ khoa hoặc nội tiết nếu bạn dưới 45 tuổi mà kinh thưa hoặc mất từ 3 tháng, kèm bốc hỏa, khô âm đạo, khó ngủ, hoặc có tiền sử gia đình mãn kinh sớm, hoặc từng điều trị ung thư. Bài viết mang tính tham khảo, không thay thế tư vấn của bác sĩ.
Tóm lại
Mất kinh hoặc kinh thưa trước 45 tuổi cần được khám sớm. Chẩn đoán và điều trị đúng giúp bảo vệ xương, tim và chất lượng cuộc sống.
