Hiếm muộn, vô sinh không phải chuyện riêng của một người. Bài viết gom các con số về Việt Nam đăng trên VnExpress (ngày 16/01/2026) dẫn từ Bộ Y tế và các chuyên gia, đối chiếu với giải thích của WHO và Mayo Clinic về vai trò của nam giới.
Các con số tại Việt Nam
Theo VnExpress, Bộ Y tế công bố ước tính tỷ lệ vô sinh 7,7% ở các cặp vợ chồng trong độ tuổi sinh sản, tương đương 700.000 đến 1 triệu cặp. Con số dựa trên nghiên cứu hơn 14.000 cặp ở độ tuổi 15 đến 49 tại 8 tỉnh thành, và theo bài báo, trước đó chưa có nghiên cứu nào về tỷ lệ vô sinh hiếm muộn trong cộng đồng ở Việt Nam. Khoảng 50% trong số những cặp này ở độ tuổi dưới 30.
Cũng theo bài báo, mức sinh chung của Việt Nam năm 2025 là 1,93 con trên mỗi phụ nữ tuổi sinh sản, trong khi mức sinh thay thế cần 2,1. Đây là số liệu do bài báo dẫn; cần lưu ý nghiên cứu 7,7% đã được thực hiện cách đây nhiều năm.
Nguyên nhân do nam hay nữ?
VnExpress dẫn Bộ Y tế: nguyên nhân do nữ khoảng 40%, do nam khoảng 40%, do cả hai vợ chồng 10% và không rõ nguyên nhân 10%. Điều này cho thấy nam giới chiếm tỷ trọng đáng kể, tương đồng với Mayo Clinic: ở tới một nửa số cặp vô sinh, vô sinh nam là ít nhất một phần nguyên nhân.
Bài báo nêu nam giới vô sinh thường do không có tinh trùng vì suy tinh hoàn, xuất tinh ngược hoặc tắc nghẽn hệ thống dẫn tinh; hoặc tinh trùng yếu, ít, bất thường do bẩm sinh về gene, hệ quả bệnh quai bị, viêm tinh hoàn. Thói quen uống rượu, hút thuốc cũng ảnh hưởng chất lượng tinh trùng.
Định kiến và áp lực
WHO nhận định dù cả nam và nữ có thể bị vô sinh, phụ nữ trong mối quan hệ với nam giới thường bị cho là người gặp vấn đề, bất kể họ có vô sinh hay không; và vô sinh có thể kéo theo bạo lực, ly hôn, kỳ thị, căng thẳng cảm xúc, trầm cảm, lo âu ở những người này. Đó là nhận định chung của WHO, không riêng Việt Nam. Vì vậy, việc cả hai vợ chồng cùng đi khám giúp tìm đúng nguyên nhân và chia sẻ trách nhiệm.
Chậm đi khám vì sao?
Theo bài VnExpress, rào cản về tài chính, tâm lý, thời gian và sự e ngại khiến nhiều cặp chậm thăm khám, bỏ lỡ giai đoạn can thiệp hiệu quả. Mayo Clinic khuyên gặp chuyên gia sau một năm quan hệ đều đặn không bảo vệ mà chưa có thai, hoặc sau sáu tháng nếu bạn đời trên 35 tuổi.
Những việc nam giới có thể chủ động
Theo Mayo Clinic: không hút thuốc, hạn chế rượu, không dùng ma túy, giữ cân nặng hợp lý, tránh làm nóng tinh hoàn, giảm căng thẳng, tránh hóa chất độc hại. Nếu có đau, sưng hoặc khối ở bìu, tinh hoàn không xuống bìu hoặc từng nhiễm trùng sinh dục, hãy báo cho bác sĩ. Xem thêm bài tổng quan về tinh trùng và vô sinh nam, bài về giãn tĩnh mạch thừng tinh.
Khi nào nên đi khám
- Chưa có thai sau 12 tháng quan hệ đều đặn không bảo vệ (6 tháng nếu bạn đời trên 35).
- Cả hai vợ chồng nên cùng đi khám, không chỉ một người.
- Nam giới có tiền sử quai bị biến chứng, viêm tinh hoàn, phẫu thuật vùng bìu hoặc điều trị ung thư.
Bài viết chỉ mang tính thông tin giáo dục, không thay thế chẩn đoán, tư vấn hay điều trị của bác sĩ. Nếu bạn có triệu chứng bất thường, hãy đến cơ sở y tế để được khám.
