Ung thư tuyến tiền liệt là bệnh của nam giới thường gặp ở tuổi trung niên trở đi. Mayo Clinic cho biết bệnh thường được phát hiện sớm, thường phát triển chậm và đa số người bệnh được chữa khỏi. Tuy vậy, vì giai đoạn sớm hay không có triệu chứng, việc hiểu về nguy cơ và tầm soát là rất quan trọng.
Triệu chứng
NHS cho biết bệnh thường không có triệu chứng lúc đầu, vì ung thư thường bắt đầu ở phần ngoài của tuyến nên chưa chèn vào niệu đạo. Khi khối u lớn hơn hoặc lan, có thể gây thay đổi khi đi tiểu: khó bắt đầu, dòng yếu, tiểu ngắt quãng, tiểu gấp hoặc nhiều lần, cảm giác chưa tiểu hết, tiểu đêm. Các dấu hiệu khác gồm rối loạn cương dương, máu trong nước tiểu hoặc tinh dịch; đau lưng dưới và sụt cân không rõ lý do có thể là dấu hiệu bệnh tiến triển.
Mayo Clinic bổ sung với giai đoạn muộn: rỉ nước tiểu, đau lưng, đau xương, mệt mỏi, yếu tay chân. NHS lưu ý các triệu chứng này không nhất thiết là ung thư; phì đại lành tính tuyến tiền liệt cũng gây ra chúng.
Ai có nguy cơ cao hơn?
Mayo Clinic liệt kê:
- Tuổi trên 50.
- Người da đen (tại Hoa Kỳ có nguy cơ cao hơn và bệnh dễ tiến triển nhanh hơn; lý do chưa rõ).
- Tiền sử gia đình có người bị ung thư tuyến tiền liệt.
- Biến đổi gene BRCA1, BRCA2 trong gia đình.
- Béo phì.
- Hút thuốc (một số nghiên cứu, không phải tất cả).
- Tiếp xúc một số hóa chất như chất độc da cam, thạch tín.
NHS cũng nêu gene BRCA2 làm tăng nguy cơ và khuyên đi khám nếu trên 40 tuổi mà xét nghiệm gene cho thấy mang BRCA2. Mayo Clinic nói nguyên nhân chính xác thường không rõ.
Chẩn đoán
NHS mô tả quy trình: bác sĩ hỏi về sức khỏe và tiền sử gia đình (ung thư tuyến tiền liệt, tụy, buồng trứng, vú), có thể thăm khám trực tràng bằng ngón tay và đề nghị xét nghiệm máu PSA. Nếu kết quả bất thường, bạn sẽ được làm thêm xét nghiệm hoặc gặp chuyên khoa; điều này chưa chắc là ung thư. Mayo Clinic nói thêm các phương tiện như sinh thiết, MRI và chấm điểm Gleason để đánh giá mức độ phát triển.
Tầm soát: quyết định nên cân nhắc cùng bác sĩ
Ở Anh, theo NHS, xét nghiệm PSA không được cung cấp thường quy cho người không triệu chứng, trừ người có gene BRCA2; nhưng nam giới có thể hỏi bác sĩ về xét nghiệm. NHS lưu ý kết quả PSA có thể không chính xác và bạn có thể bị chỉ định xét nghiệm, điều trị không cần thiết. Mayo Clinic thì nói nhiều bác sĩ khuyến khích nam giới từ một độ tuổi nhất định tầm soát định kỳ. Hai quan điểm này khác nhau tùy hệ thống y tế, nên ở Việt Nam, bạn hãy trao đổi với bác sĩ về lợi ích và rủi ro dựa trên tuổi và nguy cơ của mình. Xem thêm bài về xét nghiệm PSA.
Điều trị
Mayo Clinic cho biết điều trị hiệu quả nhất khi phát hiện sớm, và đôi khi không cần điều trị ngay: có thể theo dõi sát. Với ung thư còn khu trú, lựa chọn gồm phẫu thuật cắt tuyến tiền liệt, xạ trị; các liệu pháp khác gồm liệu pháp hormone, hóa trị, áp lạnh và siêu âm hội tụ cường độ cao. Mọi phương pháp đều có tác dụng phụ như tiểu không kiểm soát, rối loạn cương, nên cần trao đổi kỹ với đội ngũ điều trị.
Có thể làm gì để giảm nguy cơ?
Mayo Clinic nói không có cách phòng ngừa chắc chắn, nhưng có thể: ăn nhiều rau, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt, hạn chế mỡ động vật; tập thể dục; giữ cân nặng hợp lý; không hút thuốc. Một số thực phẩm như cà chua, bông cải xanh, súp lơ và đậu nành được liên hệ với nguy cơ thấp hơn, nhưng chưa có nghiên cứu nào chứng minh chúng ngăn được ung thư.
Khi nào nên đi khám
- Có triệu chứng tiểu khó, tiểu đêm, dòng yếu hoặc tiểu ra máu, tinh dịch có máu.
- Đau lưng dưới, đau xương hoặc sụt cân không rõ lý do.
- Gia đình có người bị ung thư tuyến tiền liệt, hoặc mang gene BRCA, và bạn muốn bàn về tầm soát.
- Bạn trên 50 tuổi và muốn biết có nên làm xét nghiệm PSA không.
Bài viết chỉ mang tính thông tin giáo dục, không thay thế chẩn đoán, tư vấn hay điều trị của bác sĩ. Nếu bạn có triệu chứng bất thường, hãy đến cơ sở y tế để được khám.
